Nguồn gốc và ý nghĩa của tết Trung thu

Tại Việt Nam, theo ghi nhận của các nhà khảo cổ, các hoạt động ăn mừng mùa màng vào mùa thu đã được khắc trên mặt trống đồng Ngọc Lũ. Có nghĩa là tết Trung thu cũng đã có từ rất lâu. Nhưng phải đến thời Lý, dưới sự ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc vào Việt Nam, lễ hội này mới thực sự trở thành một ngày tết truyền thống của người Việt và được tổ chức tại kinh thành Thăng Long.

Tết Trung thu trong mỗi nền văn hóa có thể có nguồn gốc khác nhau nhưng tựu chung đều mang cùng một số ý nghĩa:

Ngày đoàn viên: Tết Trung thu còn được gọi là ngày tết đoàn viên bởi khi xưa, đây là dịp để người thân trong nhà tụ họp, gặp gỡ nhau sau một mùa vụ, cùng ăn bánh Trung thu, uống trà, ngắm trăng, vừa ôn lại những chuyện đã qua trong nửa đầu năm, vừa ăn mừng mùa vụ thắng lợi. Ngày nay, Trung thu là dịp để con cháu làm ăn xa nhà có cơ hội trở về nhà nghỉ ngơi, thăm hỏi ông bà, cha mẹ sau một thời gian dài.

Bày tỏ lòng biết ơn: Tết Trung thu cũng là dịp mà con cháu trong gia đình bày tỏ lòng biết ơn, hiếu kính ông bà, cha mẹ. Đồng thời, người lớn trong gia đình cũng sẽ dành những lời cảm ơn, trân trọng những đóng góp và nỗ lực của con trẻ.

Vui chơi giải trí: Trung thu cũng là mùa của các lễ hội nên đây là dịp thích hợp để cả gia đình, đặc biệt là các bạn nhỏ, vui chơi giải trí, tham gia các hoạt động mang tính truyền thống, duy trì bản sắc văn hóa của dân tộc.

Giữ gìn và phát triển văn hóa dân tộc: Dịp tết Trung thu cũng là dịp để quảng bá, giữ gìn và phát triển các truyền thống mang bản sắc dân tộc thông qua các hoạt động như hội làng, rước đèn, phá cỗ, múa lân, thả đèn hoa đăng, làm bánh trung thu…

Ý nghĩa của mâm cỗ tết Trung thu truyền thống: Mâm cỗ tết Trung thu ở mỗi vùng miền sẽ có sự khác biệt nhất định tùy thuộc vào phong tục cũng như hoa trái đặc trưng của từng vùng. Nhưng nhìn chung, chúng đều thể hiện tấm lòng hiếu kính của con cháu đối với tổ tiên, thần Phật cũng như thể hiện mong ước về một cuộc sống sung túc, đủ đầy, mùa màng bội thu.

Dù gia đình có điều kiện hay không thì vào tết Trung thu cũng đều cố gắng để chuẩn bị một mâm cỗ tươm tất nhất. Các loại trái cây được bày trên mâm cỗ thường là những hoa quả đặc trưng theo mùa của mỗi vùng miền. Đồng thời, cách chọn hoa quả về hình dáng và màu sắc cũng như cách sắp xếp, trang trí cũng đều là cách thể hiện mong ước sự ấm no, hạnh phúc, ước mong của mỗi gia đình.

Mâm cỗ tết Trung thu Việt Nam: Mâm cỗ tết Trung thu ở mỗi miền có những đặc trưng riêng của từng vùng nhưng tựu chung đều có những vật phẩm chính gồm:

Bánh Trung thu là loại bánh không thể thiếu trên mâm cỗ Trung thu của người Việt, bao gồm 2 loại là bánh nướng và bánh dẻo. Bánh có thể được tạo hình tròn hoặc hình vuông, ngoài ra còn có một số bánh được tạo hình cá chép, con thỏ… nhằm giúp mâm cỗ thêm độc đáo và phong phú hơn. Họa tiết trên bề mặt bánh cũng mang nhiều ý nghĩa riêng, nhất là họa tiết bằng chữ mang nghĩa hạnh phúc, ấm no.

Lê Hân