Trong dịp lễ hội truyền thống Làng Võ Lao đã diễn ra từ ngày 27, 28/4 (tức từ ngày 11 và ngày 12 tháng 3 âm lịch) với không khí long trọng và rộn rã tại đình Võ Lao (Đình Thượng và Đình Hạ) thuộc các thôn Cộng Hoà, Tân Hợp, Nguyễn Trãi, Cấp Tiến xã Hoà Phú, thành phố Hà Nội.
Không chỉ là một sinh hoạt tín ngưỡng thiêng liêng, lễ hội năm nay còn là bức tranh rực rỡ nhất về sức mạnh đại đoàn kết, nơi những giá trị văn hóa truyền thống trở thành "chất keo" gắn bó mật thiết tình làng, nghĩa xóm dưới mái đình quê hương.
Rộn rã trống hội, trọn vẹn niềm tự hào nguồn cội
Theo các tư liệu lịch sử và các cụ cao niên kể lại, Võ Lao là một làng cổ nằm ven triền sông Hát (nay gọi là sông Đáy). Làng có tên nôm là "Kẻ Sào". Tương truyền vùng đất là trang trại nuôi trâu bò của nhà vua nên gọi là Vũ Lao trang. Khuôn viên của trang trại vuông như chiếc bánh chưng. Bốn góc đặt các trạm gác. Do đặc điểm địa hình ven sông, nên cổ xưa, việc đi lại giao lưu với các nơi sử dụng thuyền thúng trên đường thuỷ là chính. Từ một trại góc, do sự phát triển của dân số, cứ 50 chủ hộ có thể tách thành đơn vị hành chính riêng. Vào thời cận đại xuất hiện hai đơn vị làng Thượng và làng Hạ thuộc xã Vũ Lao, tổng Bài Trượng (văn tự xưa còn ghi Vũ Lao Thượng và Vũ Lao Hạ), thuộc bốn thôn ngày nay: hai thôn trong đê là Cộng Hoà và Tân Hợp, hai thôn ngoài đê là Nguyễn Trãi và Cấp Tiến trải dài suốt triền đê Hữu Đáy, ẩn hiện sau luỹ tre làng. Họ cùng chung gốc, chung thờ các vị đại vương nên dù ở thời điểm nào tách, nhập đến nay vẫn chung phong tục tập quán văn hoá và lễ hội.
Gìn giữ, phát huy nét đẹp văn hoá, nghi lễ truyền thống qua lễ hội làng Võ Lao
Đình Võ Lao (Đình Thượng và Đình Hạ) nơi thờ 4 vị Lạc tướng thời đại vua Hùng Vương thứ 6 đã cùng Phù Đổng Thiên Vương đánh giặc Ân, giữ gìn nước Văn Lang. Các vị là công thần khai quốc, lập làng từ thuở hồng hoang của lịch sử, nên đã được nhân dân Võ Lao suy tôn là Thần Thành Hoàng làng. Trong đó, Đình Hạ thờ nhị vị Đại vương là Đức Thánh Đệ Nhất và Đức Thánh Đệ Tứ, Đình Thượng thờ nhị vị Đại vương là Đức Thánh Đệ Nhị và Đức Thánh Đệ Tam.
Trải qua thăng trầm của thời gian, cả hai di tích vẫn được gìn giữ gần như nguyên vẹn với những nét kiến trúc cổ kính, trở thành niềm tự hào của các thế hệ người dân địa phương. Phía ngoài sân của hai cung đình có cổng Nghi môn theo kiến trúc cột trụ biểu đèn lồng, đắp vẽ hoa văn tinh xảo; trong đình có những bức hoành phi, câu đối khảm trai, sơn son thếp vàng, những bức cuốn thư, y môn, giá văn… với nghệ thuật điêu khắc thời Nguyễn; đặc biệt là 4 cỗ kiệu bát cống có từ thời nhà Lê, nhà Nguyễn, đục chạm theo kiểu rồng bay, rồng bò. Đây là những cổ vật quý hiếm mà các bậc tiền nhân đã để lại, đẹp vào bậc nhất hiếm nơi nào có được. Tại các di tích hiện còn lưu giữ được 34 đạo sắc phong của các thời đại nhà nước phong kiến Việt Nam phong tặng cho các vị Thượng đẳng thần. Trong đó, Đức Thánh Đệ Nhị và Đệ Tam thờ tại cung Đình Thượng có 19 đạo sắc; Đức Thánh Đệ Nhất và Đệ Tứ thờ tại cung Đình Hạ có 15 đạo sắc; hiện đang được lưu giữ tại hai cung Đình để nhân dân thờ phụng. Năm 2000, cả hai đình đều được Nhà nước công nhận Di tích Lịch sử - Văn hoá Quốc gia.
Hàng năm, làng Võ Lao mở hội lệ vào chính ngày 12 tháng 3 âm lịch. Sau 3 năm khi phong đăng hoà cốc, mùa màng tốt tươi thì làng mở hội lớn, tổ chức trong 2 ngày (từ ngày 11 tháng 3 đến ngày 12 tháng 3 âm lịch).
Lễ hội truyền thống làng Võ Lao được tổ chức với phần lễ có nghi lễ rước kiệu truyền thống và nghi lễ tế thần theo phong tục của làng; phần hội với các trò chơi dân gian và các chương trình nghệ thuật đan xen. Một trong những việc quan trọng nhất là củng cố các đội phục vụ lễ hội như: đội múa lân, múa rồng, đội đánh trống cái, trống con, đội dâng hương, đội rước kiệu, trong đó đội quân kiệu bà con hay gọi là đội phù giá. Đoàn rước kiệu gồm các cụ trong ban thượng lão, ban tế, khánh tiết, phù giá, sinh tiền, tổng cờ. Những người vinh dự được khoác bộ lễ phục đi trong đám rước dù là chân kiệu hay chủ tế, dù thanh niên hay bô lão đều phải qua vòng lựa chọn nghiêm ngặt theo lệ làng, thể hiện lòng tôn kính đối với tứ vị Đại Vương. Đội rước kiệu bát cống gồm các thanh niên trai tráng cao lớn, khỏe mạnh, chưa có vợ, có đạo đức tốt; đội rước kiệu giá cỗ, sắc phong là nữ khoẻ mạnh, chăm chỉ làm ăn; tất cả đều mặc đồng y phục thắt lưng nhiễu điều. Trong đó, kiệu rước tứ vị Thành Hoàng do đội phù giá của 4 thôn phụ trách: kiệu rước Đức Thánh Đệ Nhất được giao cho đội phù giá thôn Tân Hợp, kiệu rước Đức Thánh Đệ Nhị được giao cho đội phù giá thôn Cộng Hoà, kiệu rước Đức Thánh Đệ Tam được giao cho đội phù giá thôn Nguyễn Trãi và kiệu rước Đức Thánh Đệ Tứ được giao cho đội phù giá thôn Cấp Tiến. Đây là nét đẹp truyền thống đặc sắc ở lễ hội làng Võ Lao, được Nhân dân địa phương lưu giữ nhiều đời nay nhằm thể hiện sự tôn kính đối với tứ vị Thành Hoàng làng.
Từ 7 giờ sáng ngày 11/3 âm lịch, các bậc cao niên đã bắt đầu chuẩn bị cho lễ rước. Sau khi các nghi lễ linh thiêng được hoàn tất, đội phù giá tiến hành rước đặt các vị lên kiệu. Đội hình rước kiệu được sắp xếp theo trình tự: Đi đầu là đoàn rước Quốc kỳ và cờ hội, đội rước cờ thần nhỏ; đoàn người đánh chiêng, trống, đội bát âm và múa sinh tiền, rước bát bửu, rước tàn, lọng, các thiếu nữ đội sinh tiền, tổng cờ; đội kiệu, chủ tế và quan viên... Sáu kiệu từ hai cung đình cùng bắt đầu xuất hành, hai đoàn rước gặp nhau tại bến rước và cùng phụng nghing rước lên cung đình Thượng. Các màn múa lân, múa rồng bắt đầu hoà lẫn với nhịp trống chiêng rộn rã, tạo không khí tưng bừng, phấn khởi cho ngày hội, cầu mong một năm may mắn, hanh thông. Điều hấp dẫn, độc đáo nhất của hội làng Võ Lao là nghi thức rước kiệu mang đậm màu sắc tâm linh. Theo thường lệ mặc dù cùng khởi kiệu, nhưng kiệu Đức Thánh Đệ Nhất luôn khởi hành trước. Các quân kiệu phải khiêng 6 kiệu rất nặng chạy vòng quanh sân đình rồi từ Đình Hạ lên Đình Thượng (và ngược lại), nhưng ai cũng không cảm thấy mệt, rất vui mừng, hãnh diện vì được đóng góp cho hội làng. Kiệu đi đến đâu thì dân làng hồ hởi vây quanh đến đó. Mặc dù từ Đình Thượng đến Đình Hạ chỉ cách nhau khoảng 500 mét nhưng phải rước cả buổi sáng, tầm trưa mới ngự tại Đình Thượng để ban tế tiến hành tế hội đồng giao quan và làm lễ dâng hương. Có lẽ giây phút linh thiêng mà mọi người chờ đợi nhất là khi tứ vị Thành Hoàng đã ngự trước sân Đình Thượng một cách vẹn toàn trong niềm hân hoan, biết ơn của bà con dân làng. Bởi trong tiềm thức của mọi người thì đây là báo hiệu điềm lành đối với làng Võ Lao.
Kể từ lúc này là thời gian Nhân dân dâng cỗ lên đình tế lễ. Đến sáng ngày 12 tháng Ba, dân làng làm lễ giải tiệc và nghi thức rước hoàn cung. Hai đình làm lễ yên vị, lễ giải y, lễ tạ và đóng cửa đình.
Thắp sáng bức tranh nông thôn mới phồn vinh
Đến với quê hương Võ Lao trong những ngày tháng Ba âm lịch vừa qua, bất cứ ai cũng có thể cảm nhận rõ rệt không khí rộn ràng, phấn khởi hiện diện trên từng nét mặt, nụ cười của người dân. Dọc các con đường, ngõ xóm trong các thôn đều được trang hoàng rực rỡ với cờ, hoa.
Ngay từ sáng sớm trong những ngày diễn ra lễ hội, người dân trong thôn và du khách thập phương đã có mặt tại sân đình để chuẩn bị thực hiện các nghi thức tế lễ trong hội làng truyền thống. Toàn bộ không gian nơi đây được trang hoàng cờ hội rực rỡ, tiếng chiêng, tiếng trống vang vọng khắp các ngõ xóm, thôi thúc những người con xa quê nô nức tìm về đoàn tụ. Đình Võ Lao một lần nữa trở thành trái tim kết nối cộng đồng, nơi hội tụ linh khí của đất trời và lòng người.
Nét vui tươi, bùng nổ nhất của lễ hội năm nay chính là sự vươn mình mạnh mẽ của phong trào văn hóa, văn nghệ quần chúng. Thực hiện chủ trương của Đảng về việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, người dân Võ Lao đã chứng minh họ vừa là người thụ hưởng, vừa là những chủ thể sáng tạo văn hóa đầy nhiệt huyết.
Sân khấu hội làng được dựng lên hoành tráng ngay tại khoảng sân đình rộng lớn. Trong cả đêm hội và buổi sáng chính hội, nơi đây không lúc nào ngớt tiếng vỗ tay rộn ràng của bà con. Từ những làn điệu múa uyển chuyển, những bước nhảy dân vũ rộn ràng khỏe khoắn, cho đến làn điệu Chèo "Dâng văn Chầu Tổ" mượt mà, sâu lắng... tất cả đều do chính những người nông dân địa phương tự biên, tự diễn tham gia giao lưu với đoàn nghệ sĩ đến từ Nhà hát chèo Việt Nam, Trung tâm văn hoá tỉnh Bắc Ninh cùng câu lạc bộ văn nghệ các thôn lân cận. Các hoạt động văn hoá văn nghệ đã mang âm hưởng "chiếu chèo sân đình" thuở xưa trở lại, kéo mọi người sát lại gần nhau hơn, đưa văn hóa len lỏi vào từng nếp nhà, tạo nên một đời sống tinh thần phong phú, lành mạnh và ngập tràn năng lượng tích cực.
Hòa mình vào dòng người trẩy hội, bà Đỗ Thị Hạnh, một người dân thôn Cộng Hoà, không giấu nổi nụ cười rạng rỡ, tự hào nói: "Cứ đến tháng Ba là cả làng lại rộn ràng như có hỷ sự. Bà con chúng tôi ai cũng háo hức chuẩn bị từ cả tháng nay. Người lo quét dọn đường làng ngõ xóm, người thì tối tối lại rủ nhau ra sân đình tập múa, tập hát. Cùng nhau tập luyện dưới ánh trăng sân đình, chị em trong xóm có cơ hội trò chuyện, hiểu nhau hơn, qua đó tình làng nghĩa xóm càng thêm gắn kết, bền chặt. Đây cũng là dịp để những người con xa quê thêm yêu và tự hào về chính quê hương của mình".
Qua các hoạt động chuẩn bị lễ hội và giao lưu văn nghệ ngay tại sân đình, tình làng nghĩa xóm được thắt chặt. Đây chính là nền tảng, là động lực tinh thần to lớn để bà con nhân dân tiếp tục đồng lòng cùng chính quyền hoàn thành xuất sắc các mục tiêu kinh tế - xã hội, giữ vững và nâng cao các tiêu chí xây dựng Nông thôn mới tại địa phương".
Tiếng trống hội làng Võ Lao vẫn đang ngân vang giữa trời xuân tháng Ba. Một lễ hội trang trọng, thành kính về phần lễ, rộn rã, tưng bừng về phần hội ngay tại sân đình thân thuộc đã minh chứng cho sức sống trường tồn của văn hóa dân tộc. Với những nỗ lực tuyệt vời trong việc gìn giữ và phát huy bản sắc, lễ hội làng Võ Lao đang thắp sáng lên một bức tranh nông thôn mới phồn vinh - nơi kinh tế phát triển bền vững song hành cùng một đời sống văn hóa đậm đà tình người, văn minh và tràn ngập niềm vui.
Phần lễ diễn ra trang trọng, linh thiêng, phần hội phong phú, hấp dẫn, chọn lọc những nét đẹp văn hóa dân tộc theo hướng lành mạnh, tiến bộ. Các hoạt động văn hóa, thể thao, nghệ thuật truyền thống thể hiện tinh thần hướng về nguồn cội, gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa, không những giáo dục truyền thống yêu nước, yêu quê hương, lòng tự hào, tự tôn dân tộc, mà còn là cơ hội để cộng đồng gắn kết với nhau.
Với sự chuẩn bị chu đáo, lễ hội truyền thống làng Võ Lao - Xuân Bính Ngọ năm 2026 đã diễn ra trang trọng, ý nghĩa, thể hiện những nét đẹp trong văn hóa của người Việt, giúp mỗi người dân hướng về cội nguồn dân tộc, gắn chặt tình đoàn kết. Đây cũng là dịp hội tụ những người con quê hương, đón những người con xa xứ trở về, giáo dục các thế hệ sau biết trân trọng, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh./.
Nguyễn Thu